Polska
Marek Sobczak
Dziennikarz polityczny w redakcji Veritop. Śledzi krajobraz polityczny, pracę Sejmu i sprawy samorządowe. Po pracy biega, a w domu czeka na niego jamnik o imieniu Stefek.
Poniedziałkowe doniesienia medialne złożyły się w jeden, dość niepokojący obraz. Z trzech różnych stron - Warszawy, Wielkopolski i amerykańskiego Memphis - napłynęły komunikaty o zdarzeniach z udziałem autobusów. Na pierwszy rzut oka łączy je tylko liczba poszkodowanych lub skala dramatu. Gdy jednak przyjrzeć się ustaleniom, każda z tych historii stawia inne pytania: o stan techniczny pojazdów, o ludzkie decyzje za kierownicą, o zaniedbania w procedurach. To materiał do szerszej analizy, nie tylko do szybkiej informacji.
Na wstępie trzeba zaznaczyć: wszystkie Są to ustalenia reporterów poszczególnych redakcji, komunikaty służb i wypowiedzi osób odpowiedzialnych - często w trakcie trwającego postępowania. Dlatego należy je czytać jako relację o tym, co w poniedziałek podały media, a nie jako ostateczny stan wiedzy.
Najwięcej nowych informacji dotyczy wypadku, do którego doszło 5 lipca na warszawskiej Ochocie, w rejonie Ronda Zesłańców Syberyjskich. Autobus linii 186 staranował kilkanaście pojazdów, uderzył w tramwaj i wjechał do przejścia podziemnego. Rannych zostało wtedy sześć osób. To zdarzenie od początku budziło pytania o to, co zawiodło - człowiek czy maszyna - bo sam przebieg wydarzeń, z wjazdem w tunel dla pieszych, trudno było wytłumaczyć prostym pechem.
W doniesieniach pojawia się także detal, który nadaje całemu zdarzeniu jeszcze większej dynamiki: według publikacji Onet dotyczących wypadku, autobus miał wcześniej „zawadzić lusterkiem” przed właściwym uderzeniem. Ten epizod, jeśli się potwierdzi, może być kluczowy dla rekonstrukcji ostatnich sekund przed tragedią - pokazuje bowiem, że pojazd już wcześniej miał problem z utrzymaniem się na właściwej trajektorii.
W poniedziałek Miejskie Zakłady Autobusowe opisały, że stan techniczny pojazdu został dokładnie sprawdzony pod nadzorem prokuratury i biegłego. Badania wszystkich pokładowych urządzeń i komputerów nie wykazały usterek technicznych. Według ustaleń reportera RMF MAXX hipoteza o awarii hamulców została wykluczona - potwierdziły to badania biegłych. Przewoźnik mówi wprost, że nie widzi winy pojazdu. To istotne, bo przez całe lato krążyły spekulacje, że wagon czy właśnie autobus mógł zawieść.
Prezes MZA Jan Kuźmiński w rozmowie z RMF MAXX stwierdził w poniedziałek, że - z tego, co może powiedzieć - na pewno nie była to wina autobusu. To zdanie pada po serii kontroli technicznych przeprowadzonych w obecności prokuratury i biegłego sądowego. Warto jednak zwrócić uwagę na ostrożność w jego sformułowaniu: prezes mówi o „tym, co może powiedzieć”, co sugeruje, że część ustaleń wciąż pozostaje poza publicznym obiegiem.
Spółka zdecydowała się jednocześnie wystąpić o dodatkową opinię toksykologiczną. Ten wątek znacząco przesuwa akcent śledztwa z pojazdu na człowieka. Jeśli badania techniczne są czyste, a jednocześnie zlecany jest kolejny poziom badań medycznych kierowcy, to oczywiste kierunek, w którym może zmierzać postępowanie. Sam kierowca został zawieszony i, jak wynika z doniesień, nie wróci już do pracy w MZA.
Prezes MZA wskazał też kierunek zmian, które spółka rozważa. „Zastanawiamy się nad tym, żeby każdy kierowca miał kamerę, która pozwoli na bieżąco ocenić jego samopoczucie i reakcje” - mówił. Gdyby system wykrył niepokojące zachowanie, kierowca mógłby zostać natychmiast wyłączony z ruchu. To propozycja, która w kontekście lipcowego wypadku brzmi nie jak marketingowy zabieg, a jak próba wyciągnięcia konkretnej, operacyjnej lekcji.
Niezależnie od tego, czy pomysł wejdzie w życie, sam fakt jego publicznego sformułowania pokazuje, jak przewoźnik zapatruje się na ryzyko. Kierowanie autobusem to praca, w której chwila utraty koncentracji może mieć konsekwencje dla dziesiątek osób. Kamera obserwująca reakcje kierowcy byłaby próbą wyłapania problemu zanim dojdzie do tragedii. Przewoźnik zastrzega jednak, że przypadki tak poważnych incydentów są niezwykle rzadkie.
Kuźmiński podsumował wręcz, że w ciągu 40 lat nie miało miejsca zdarzenie, w którym kierowca tak bezrefleksyjnie wjechałby do tunelu. To ważne tło dla oceny całej sprawy: chodzi o incydent bez precedensu w skali wieloletniej działalności spółki. Jeśli badania pójdą w stronę zdrowia kierowcy, pojawi się także pytanie, co wcześniej mogło umknąć standardowym procedurom kontroli.
Tego samego dnia, po godz. 13, doszło do wypadku na drodze wojewódzkiej nr 308 w Wielkopolsce. W miejscowości Biała Wieś samochód osobowy zderzył się z autobusem. Zginęły trzy osoby - były to pasażerowie samochodu osobowego, a nie podróżni autobusu. Ta różnica ma znaczenie dla pełnego obrazu wydarzenia.
Według ustaleń funkcjonariuszy kierowcą samochodu marki BMW był 19-latek. Jechał od strony Nowego Tomyśla w kierunku Grodziska Wielkopolskiego i - jak przekazał oficer prasowy grodziskiej policji, mł. asp. Karol Płóciniczak - uderzył w liniowy autobus jadący w przeciwnym kierunku. „Z ustaleń funkcjonariuszy wynika, że kierowca BMW nie dostosował prędkości do warunków. Stracił panowanie nad pojazdem i doprowadził do zderzenia bocznego z autobusem” - podał.
Trzy osoby, które poniosły śmierć na miejscu, miały 19 i 20 lat. W przeciwieństwie do nich, kierowca autobusu oraz pięciu pasażerów zostali przebadani przez zespoły ratownictwa medycznego - lekarze nie stwierdzili u nich obrażeń. To szczegół, który pozwala spojrzeć na statystyki wypadków drogowych w całkiem konkretny sposób: mimo zderzenia, które okazało się śmiertelne dla młodych osób w BMW, otoczeni masą autobusu podróżni wyszli z niego bez szwanku.
W akcji ratunkowej w Białej Wsi uczestniczyły cztery zastępy straży pożarnej - zarówno państwowej, jak i ochotniczej. Na miejsce wezwano także śmigłowiec Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, co wskazuje, jak poważny był charakter obrażeń i jak dużego zaangażowania wymagała akcja. Miejsce wypadku zabezpieczyli policjanci, a śledczy pracowali pod nadzorem prokuratora, ustalając dokładne okoliczności i przyczyny tragedii.
Droga wojewódzka nr 308, między Nowym Tomyślem a Grodziskiem Wielkopolskim, pozostała zablokowana; kierowcy musieli korzystać z objazdów. W przeciwieństwie do sprawy warszawskiej, ten wypadek ma relatywnie prostą, wstępną diagnozę: młody kierowca, prędkość niedostosowana do warunków, utrata panowania nad pojazdem. Ofiarami nie są pasażerowie autobusu, lecz osoby, które do zdarzenia doprowadziły własnym autem. To zderzenie dwóch światów komunikacyjnych: masowego i indywidualnego transportu - z tragicznym wynikiem po stronie tego drugiego.
Trzecia historia pochodzi ze Stanów Zjednoczonych i ma zupełnie inny charakter - to nie wypadek na drodze, lecz podejrzenie zaniedbania, które skończyło się śmiercią dziecka. Sześcioletnia dziewczynka z autyzmem nie dotarła sierpniowego dnia do placówki Macon-Hall Elementary School w Memphis. Po południu została znaleziona nieprzytomna w autobusie zaparkowanym przed szkołą. Stwierdzono jej zgon. Jak podaje „Mirror”, temperatura osiągnęła wtedy ponad 36 stopni Celsjusza, co w przypadku autobusów stojących w słońcu ma znaczenie kluczowe.
Jak przekazał RMF FM na podstawie zagranicznych mediów, dwie osoby zostały aresztowane i postawiono im zarzuty poważnego zaniedbania dziecka oraz nieumyślnego spowodowania śmierci, a także niszczenia i manipulowania dokumentami. Są to kierowca busa i zastępczyni dyrektora ośrodka opieki. Według Express US oskarżona została także jedna z asystentek. Łącznie trzy osoby poniosły odpowiedzialność karną lub są oskarżone w związku ze śmiercią dziewczynki.
Śledztwo wykazało, że nie stosowano się do właściwych protokołów przeglądów pojazdów po wyjściu dzieci, a dokumentacja przewozowa zawierała błędy. Władze potwierdziły również, że obowiązkowe inspekcje pojazdu - mające upewnić się, że wszystkie dzieci opuściły autobus - nie były przeprowadzane. Najbardziej poruszający jest sposób, w jaki rodzina dowiedziała się o tragedii: matka dziewczynki została poinformowana telefonicznie, że sześciolatka „została w autobusie” i „ledwo oddycha”.
Sprawa z Memphis przypomina, że bezpieczeństwo transportu dzieci opiera się na pozornie drobnych czynnościach, które łatwo zlekceważyć. Regularna inspekcja pojazdu po zakończeniu zajęć, sprawdzenie każdego rzędu siedzeń, zgodność dokumentacji - to rutynowe obowiązki, których w tym wypadku, według ustaleń śledczych, nie dopełniono. Kara dla odpowiedzialnych, jeśli zarzuty się potwierdzą, nie przywróci życia dziecku, ale może zmienić sposób, w jaki podobne placówki podchodzą do własnych procedur.
Eksperci od bezpieczeństwa często powtarzają, że tragiczne wydarzenia bywają sumą pominiętych szczegółów. Każda z opisywanych tu historii składa się właśnie z takich drobiazgów: ominiętej kontroli, niewykrytej reakcji kierowcy, chwili nieuwagi na drodze. To one - a nie zmowa losu - determinują, że jeden dzień potrafi przynieść trzy tak różne dramaty.
Zestawienie tych trzech doniesień z jednego dnia pokazuje, jak różnie może potoczyć się zdarzenie z udziałem autobusu. W Warszawie pojazd był sprawny technicznie, kontrola wykluczyła awarię hamulców, a spór toczy się o człowieka - jego stan i decyzje. W Wielkopolsce autobus był stroną, która zderzenie przetrwała, a winę za tragedię wstępnie przypisuje się kierowcy BMW, który stracił panowanie nad autem. W Memphis pojazd i procedury zawiodły razem: zabrakło inspekcji, które miały chronić najsłabszych pasażerów.
Wspólny mianownik to czynnik ludzki. Nie awaria mechaniczna i nie usterka konstrukcyjna, lecz zachowanie, zaniedbanie albo błąd oceny. Czytając te relacje, można odnieść wrażenie, że kolejne instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo - przewoźnicy, śledczy, służby - coraz częściej szukają odpowiedzi nie w maszynie, lecz w człowieku, który ją prowadzi lub nadzoruje.
Wobec warszawskiego kierowcy trwa postępowanie toksykologiczne i analiza materiałów; prokuratura nie przedstawiła jeszcze nikomu zarzutów. Za sprowadzenie bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy w ruchu lądowym grozi od 6 miesięcy do 8 lat więzienia - to rama, w której postępowanie może się zakończyć, jeśli winny się znajdzie. Czy pomysł kamer monitorujących samopoczucie kierowców wejdzie w życie, okaże się w najbliższych tygodniach. Tragedia w Memphis pozostanie natomiast przestrogą, że procedury istnieją po to, by ich przestrzegać - nawet przy tak prostej czynności, jak sprawdzenie, czy ostatnie dziecko opuściło autobus.
Warto na koniec podkreślić, że żadna z tych spraw nie jest jeszcze zamknięta. W Warszawie prokuratura analizuje materiały i zbiera dowody, w Wielkopolsce trwają czynności pod nadzorem prokuratora, a w Memphis toczy się postępowanie karne wobec trzech osób. Doniesienia medialne są tu jedynie oknem na stan śledztwa - pełny obraz, podobnie jak odpowiedzialność konkretnych osób, ustalą dopiero organy prowadzące postępowania.