Tech / Nauka
Tomasz Wiśniewski
Redaktor technologiczny. Interesuje się sztuczną inteligencją, startupami i nowymi mediami, a także odkryciami naukowymi. Wielbiciel science fiction i gier planszowych.
Lismore to niewielka wyspa w archipelagu Hebrydów Wewnętrznych, licząca około dziewięciu mil szerokości i zamieszkana przez 170 osób. Jej nazwa pochodzi od Lios Mòr, historycznego ośrodka monastycznego związanego z wczesną chrystianizacją Brytanii. Przez wieki o tym miejscu wiedziano głównie z zapisów historycznych, przekazu lokalnego i nazw miejscowych.
To zmieniło się za sprawą Lismore Historical Society, które rozpoczęło badanie XIII-wiecznej katedry na wyspie. Znaczna część mieszkańców zebrała pieniądze w crowdfundingu na wykopaliska. Prace prowadziła dr Clare Ellis z Argyll Archaeology, wynajęta przez stowarzyszenie. Badania miały ustalić, czy teren późniejszej średniowiecznej katedry był również miejscem wczesnego klasztoru założonego w VI wieku przez świętego Mo Luóca, a także ocenić skalę i status osady.
Wykopaliska i badania geofizyczne ujawniły rozległe tereny grzebalne, obszary rzemiosła o wysokim statusie, wczesne budynki oraz rzadkie ślady obróbki metali szlachetnych. Odkryte dziedzictwo archeologiczne wskazuje, że klasztor był ośrodkiem zarówno rzemiosła, jak i wiary. Te trzy znaleziska sprawiają, że wyspa trafia na historyczną mapę jako jedno z najwcześniejszych centrów ewangelizacji Wysp Brytyjskich.
Sześć pochówków datowanych na lata od 650 do 1040 odkryto wśród dużych, rzeźbionych fragmentów kamiennych krzyży. W innym miejscu natrafiono na ślady rzemiosła, ręcznie lepioną ceramikę i wyroby narzędziowe w owalnym budynku z fundamentem wyłożonym wapieniem. Trzeci wykop przeciął teren i odsłonił tysiąc fragmentów wskazujących na obróbkę metali szlachetnych. W ziemi znaleziono małe tygle, w których topiono miedź, srebro i złoto, a także formy odlewnicze.
Współautor pracy naukowej, profesor Gordon Noble z University of Aberdeen, powiedział, że przez stulecia wczesny klasztor na Lismore znany był głównie z pisemnych przekazów i lokalnej tradycji. Jak dodał, można teraz zobaczyć, że było to tętniące życiem centrum kultu, rzemiosła i nauki, którego znaczenie mogło dorównywać najlepiej znanym klasztorom wczesnośredniowiecznej Brytanii.
Dla porównania przywołuje się kościół na Ionie, jeden z najstarszych chrześcijańskich ośrodków religijnych w Europie Zachodniej, który napędzał rozwój monastycyzmu w gaelickim królestwie Dál Riata. Obejmowało ono pobliskie Argyll, większość Hebrydów, a nawet część hrabstwa Antrim w Irlandii Północnej. Odkrycia na Lismore pozwalają sądzić, że Lios Mòr było ośrodkiem równym Ionie i jednym z najważniejszych w historii Kościoła w Europie Północnej. Dla lokalnej społeczności to potwierdzenie, że niewielka wyspa odegrała znacznie większą rolę, niż sugerowały dotychczasowe przekazy.