Tech / Nauka
Tomasz Wiśniewski
Redaktor technologiczny. Interesuje się sztuczną inteligencją, startupami i nowymi mediami, a także odkryciami naukowymi. Wielbiciel science fiction i gier planszowych.
Skąd pochodzą nietoperze? Naukowcy spierają się o to od dekad, a na liście kandydatek do miana kolebki tych zwierząt były Afryka, Azja i Ameryka Północna. Największe badania w historii tych ssaków wskazują jednak na Europę.
Międzynarodowy zespół ponad 130 naukowców z 64 krajów połączył dane genetyczne wszystkich żyjących rodzin nietoperzy z dowodami kopalnymi. Przeanalizowano łącznie 103 genomy, w tym 42 nowo złożone zestawienia na poziomie chromosomów, obejmujące wszystkie 21 uznanych rodzin nietoperzy. Do badań dołączono też szczątki 44 kopalnych nietoperzy. Wyniki opisano w czasopiśmie Nature. To jedna z największych tego typu analiz w historii zoologii.
Jak ustalili badacze, nietoperze pojawiły się w Europie w późnym paleocenie, około 65 milionów lat temu. Ich potomkowie przenieśli się stamtąd najpierw do Afryki, a kolejne grupy zasiedliły później Azję, obie Ameryki i Australię. W ten sposób powstały główne linie nietoperzy, które spotykamy dziś na całym świecie. Przez lata to właśnie innym kontynentom przypisywano rolę kolebki tych ssaków, dlatego nowe ustalenia przepisują ważny rozdział historii zwierząt.
Prace prowadzono w ramach konsorcjum Bat1K, które od 2017 roku odczytuje genomy wszystkich żyjących gatunków nietoperzy, a jest ich około 1500. To jedyne ssaki zdolne do aktywnego, ciągłego lotu, a większość gatunków nawiguje i poluje w ciemności, posługując się dźwiękiem. Nietoperze stanowią około jednej piątej wszystkich ssaków i są drugą najliczniejszą ich grupą.
Z badania wynika także, że echolokacja, podobnie jak lot, pojawiła się u nietoperzy niemal u zarania ich dziejów. Ten sposób orientacji pozwala im polować w całkowitej ciemności. Część gatunków cechuje przy tym niezwykła odporność na choroby oraz długowieczność niespotykana u innych ssaków podobnej wielkości.
– To niezwykłe, że po dekadach badań i sprzecznych ustaleń mamy wreszcie solidne drzewo rodowe, dzięki któremu możemy właściwie zrozumieć, jak i gdzie wykształciły się unikalne cechy nietoperzy – mówi profesor Emma Teeling z University College Dublin, współtwórczyni i dyrektorka konsorcjum Bat1K.
Naukowcy liczą, że wiedza o genach stojących za odpornością i długowiecznością nietoperzy okaże się przełomowa także dla medycyny. Zwierzęta te bywają rezerwuarem groźnych wirusów, takich jak Ebola czy Marburg, a same nie chorują. Zrozumienie, jak to robią, może pomóc w badaniach nad starzeniem się, odpornością i walką człowieka z chorobami.