Tech / Nauka
Tomasz Wiśniewski
Redaktor technologiczny. Interesuje się sztuczną inteligencją, startupami i nowymi mediami, a także odkryciami naukowymi. Wielbiciel science fiction i gier planszowych.
Nietoperze wywodzą się z Europy, a nie z Afryki, Azji czy Ameryki Północnej, jak sądzono dotąd. Największe tego typu badanie, które ukazało się w czasopiśmie Nature, wskazuje, że te latające ssaki pojawiły się w Europie około 65 milionów lat temu. Pracował nad nim międzynarodowy zespół ponad 130 naukowców.
Autorzy przeanalizowali 103 genomy nietoperzy z 21 rodzin oraz 44 skamieniałości tych zwierząt, w większości zęby, odkryte w różnych częściach świata. Praca jest częścią większego przedsięwzięcia Bat1K, zapoczątkowanego w 2017 roku, którego celem jest poznanie genomów wszystkich 1500 żyjących gatunków nietoperzy - to druga najbardziej zróżnicowana grupa ssaków, stanowiąca jedną piątą wszystkich ssaków. Część materiału genetycznego zebrano nad rzeką Kongo, w północnych lasach Konga-Brazzaville, gdzie naukowcy od lat pracują do późna w noc, w ochronnych kombinezonach przypominających skafandry, pobierając wymazy DNA i próbki tkanek od nietoperzy młotogłowych. Te trudno zdobyte próbki są dziś częścią tysięcy okazów zebranych od nietoperzy z całego świata.
Ustalenia wskazują, że najstarsi przodkowie współczesnych nietoperzy rozprzestrzenili się z Europy do Afryki, a stamtąd dalej - do Azji, obu Ameryk i Australii. Echolokacja, podobnie jak lot, wyewoluowała niemal u zarania ewolucji nietoperzy.
Nietoperze są często wskazywane jako rezerwuary śmiertelnych wirusów odzwierzęcych, w tym Ebola, Nipah i Marburg, ale same nie chorują.
„Jak one żyją z tymi wirusami, które, gdy trafią do nas, wyrządzają tak wielkie szkody?” - zastanawia się Sarah Olson, jedna z autorek badania i dyrektor ds. badań zdrowotnych w organizacji Wildlife Conservation Society. „Mamy teraz swego rodzaju księgę życia” - dodaje.
Badanie z 2025 roku, oparte na pracach prowadzonych w ramach Bat1K, wykazało, że wcześni przodkowie nietoperzy mieli wyjątkowo silnie rozwinięte adaptacje genów odporności. „Po raz pierwszy pokazaliśmy, że adaptacje związane z tolerancją wirusów i odpornością na choroby powstały prawdopodobnie w tym samym czasie, w którym wyewoluowały wszystkie nietoperze” - mówi biolog ewolucyjna Ariadna Morales, współautorka obu prac.
Nietoperze wyróżniają się też wśród ssaków tym, że żyją wyjątkowo długo jak na swoje rozmiary i rzadko zdradzają oznaki starzenia się czy nowotworów. Naukowcy chcą teraz zbadać geny odpowiadające za te cechy. Jak przyznaje Olson, mają w rękach jeden z elementów układanki i mogą dokładać do niej kolejne. To, czego się dowiedzą, może okazać się przełomem w badaniach nad leczeniem chorób wirusowych i nowotworów, a także nad starzeniem się, odpornością organizmu i opornością na choroby u ludzi.