Polska
Marek Sobczak
Dziennikarz polityczny w redakcji Veritop. Śledzi krajobraz polityczny, pracę Sejmu i sprawy samorządowe. Po pracy biega, a w domu czeka na niego jamnik o imieniu Stefek.
Miniona sobota była dla Polski dniem symbolicznym w podwójnym sensie. Z jednej strony Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych podniosło gotowość wybranych sił i środków Systemu Obrony Powietrznej RP, a Rządowe Centrum Bezpieczeństwa rozesłało alerty do mieszkańców dwóch województw w związku z rosyjskim atakiem powietrznym na zachodnią Ukrainę. Z drugiej – w mediach pojawiły się gorzkie ustalenia dziennikarzy podcastu „Fronty Wojny”, którzy wrócili z Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach z wnioskiem, że polska armia jest na wojnę dronów i robotów przygotowana znacznie gorzej, niż sugerują wystawowe katalogi.
Te dwie historie można czytać osobno. Łatwiej jednak zrozumieć ich sens, gdy zestawić je obok siebie: rzeczywista, doraźna reakcja obrony przeciwlotniczej na rosyjskie bezzałogowce oraz strukturalny brak dopasowania sił zbrojnych do pola walki, które już dziś zmieniło się nie do poznania. Poniższy tekst opiera się wyłącznie na publicznych doniesieniach medialnych (Onet, RMF24) i nie jest wynikiem niezależnej weryfikacji tych faktów.
Sformułowanie o „podniesionej gotowości” Polacy słyszeli już wielokrotnie, ale sobota 12 września miała konkretny, namacalny wymiar. Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych poinformowało, że w związku z aktywnością rosyjskich bezzałogowych statków powietrznych, prowadzących uderzenia na cele w zachodniej części Ukrainy, w polskiej przestrzeni powietrznej operuje wojskowy śmigłowiec realizujący zadania monitorowania sytuacji i zapewnienia bezpieczeństwa. Działania – jak podkreślono – mają charakter prewencyjny i są ukierunkowane na zabezpieczenie rejonów przyległych do obszarów objętych rosyjskimi uderzeniami.
To nie była wyłącznie informacja techniczna dla wtajemniczonych. Ostrzeżenie otrzymały konkretne osoby, w konkretnych miejscach. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa rozesłało alert do mieszkańców województwa lubelskiego i podkarpackiego – łącznie do 25 powiatów i miast na prawach powiatu w województwie lubelskim oraz 24 w podkarpackim. Treść była jednoznaczna i brzmiała niemal jak komunikat wprost do obywatela: „Rosyjski atak powietrzny na terenie Ukrainy. Sytuacja jest monitorowana. W przestrzeni RP operuje polskie lotnictwo. Śledź komunikaty”.
Powodem całego zamieszania nie były załogowe samoloty ani rakiety balistyczne, lecz właśnie drony. Jak wynika z doniesień, rosyjskie bezzałogowce przeprowadzały uderzenia na cele w zachodniej części Ukrainy, a ryzyko wtargnięcia ich w polską przestrzeń powietrzną wywołało odzew służb. Sytuację stale monitoruje Dowództwo Operacyjne, a podległe siły pozostają w gotowości do natychmiastowej reakcji.
Warto zwrócić uwagę, że tego typu alerty przestały być w tej części Europy zjawiskiem nadzwyczajnym. Dla mieszkańców pogranicza wojna, która toczy się kilkaset kilometrów dalej, ma już dziś bezpośredni, codzienny wymiar – a za każdym takim incydentem stoi ten sam rodzaj sprzętu, którego znaczenie rośnie z miesiąca na miesiąc. Tyle że o ile reakcja na konkretny wieczorny atak zadziałała, o tyle pytanie, czy polskie siły zbrojne potrafią wygrać trwającą już wojnę bezzałogowców, pozostaje otwarte. I właśnie na to pytanie próbują odpowiedzieć dziennikarze podcastu „Fronty Wojny”.
Marcin Wyrwał i Edyta Żemła wrócili z kieleckiego MSPO z tezą, że pole walki zmieniło się tak szybko, że polskie zakupy, procedury i sposób myślenia dowództwa wciąż należą do poprzedniej epoki. W ich opowieści przewija się zdanie, które dobrze oddaje sedno sprawy: następna wojna będzie bez ludzi – a Polska, zdaniem rozmówców, wciąż tego nie rozumie.
Konkretnych przykładów dostarcza Tomasz Darmoliński, konstruktor i praktyk z ukraińskiego frontu. Jego systemy – jak opowiada – są z powodzeniem stosowane w wojnie rosyjsko-ukraińskiej, ale „nijak nie są w stanie przebić się do polskiej armii”. To sformułowanie jest w gruncie rzeczy osią całej analizy: produkt, który sprawdził się w realnym boju, nie przechodzi przez polskie procedury i decyzje zakupowe. Nie chodzi zatem o brak dobrego sprzętu na świecie, ale o mechanizm, który nie potrafi go przyjąć i osadzić we własnych strukturach.
Podobny obraz rysuje Damian Duda, medyk pola walki, który opowiadał o łaziku do ewakuacji rannych. Jego zdaniem na współczesnej wojnie znacznie lepiej sprawdzają się nosze na gąsienicach niż żywi noszowi, którzy są narażeni na szybką likwidację. Akurat ten wniosek zdaje się nie wymagać długich tłumaczeń – wystarczy spojrzeć, jak na froncie wygląda dziś zadanie polegające na wyciągnięciu rannego spod ognia, gdy nad głową krążą bezzałogowce i żaden gest nie pozostaje niezauważony.
Dziennikarze opisują jednak także problem, którego nie sposób nazwać inaczej niż wstydliwym. Część polskich konstruktorów boi się testować prototypy na realnym froncie z obawy, że pojazd zostanie zniszczony. Wyrwał przytacza rozmowę z pewną instytucją, która chwaliła się naziemnym dronem przed osobą wyjeżdżającą na front. Kiedy zaproponowano jej przetestowanie sprzętu właśnie tam, padło pytanie, czy dron może ulec zniszczeniu. Odpowiedź była krótka: owszem, bo to jest prawdziwa wojna. Wtedy instytucja zrezygnowała.
Ta niechęć do ryzyka jest zrozumiała z perspektywy budżetów i reputacji, ale trudno ją pogodzić z warunkiem, w jakim powstaje użyteczny sprzęt bojowy. Bo prawda jest taka, że nie da się sprawdzić, czy dron przetrwa wojnę, bez wysłania go na wojnę. Każdy dzień zwłoki to jednocześnie kolejna partia dowodów na to, że w konkurencji z systemami które już działają na froncie, samo bezpieczne pokazywanie się na targach nie wystarczy.
Ci, którzy sprzęt faktycznie przetestowali, są – jak przekazują autorzy – „do bólu realistyczni”. O żywotności naziemnego drona w warunkach wojny w Ukrainie mówią wprost: „Sześć misji i do piachu”. To praktyczna, brudna rzeczywistość wojny bezzałogowców, w której platforma bywa sprzętem niemal jednorazowym – a mimo to często cenniejszym niż utrata człowieka. Tymczasem – twierdzi Wyrwał – w polskim wojsku takie platformy liczy się na sztuki, a pojedyncza ukraińska brygada ma ich wielokrotnie więcej.
Ten dystans liczbowy to dopiero początek problemu. Kolejny wątek dotyczy programów Polskiej Grupy Zbrojeniowej oraz Wojskowych Zakładów Lotniczych nr 2 w Bydgoszczy: Wizjer, Orlik oraz DragonFly. Obraz, jaki wyłania się z doniesień, nie napawa optymizmem. Orlika „jeszcze w ogóle nie ma”, DragonFly istnieje, ale „w wojsku nie istnieje” – czyli formalnie funkcjonuje, a praktycznie nie służy – a Wizjer sprzedano armii według wymogów sprzed pełnoskalowej wojny, czyli sprzed pięciu–sześciu lat. Efekt: ten dron jest praktycznie bezużyteczny w warunkach współczesnej walki radioelektronicznej.
Zestawienie tych programów ukazuje zresztą szerszy wzorzec. Produkty powstają, są nazywane, mają patronujące im programy – ale moment testu w warunkach zbliżonych do bojowych często albo nie nadchodzi, albo przychodzi wtedy, gdy specyfikacja jest już przestarzała. Wojna w Ukrainie, w której obie strony bezwzględnie weryfikują każdy kolejny wynalazek, stała się największym poligonem doświadczalnym świata. Tym bardziej wymowne jest, że najwięcej do powiedzenia mają ci, których sprzęt był tam obecny.
Najostrzejsza teza dotyczy jednak tanich bezzałogowców, które wojsko już kupiło. Jak tłumaczy Edyta Żemła, można by je „zhakować i przeformatować”, żeby nadawały się na front. Problem w tym, że wtedy producent zdejmuje gwarancję, a oficerowie – mając w tle odpowiedzialność finansową – boją się podjąć taką decyzję. Zwięzłe podsumowanie dziennikarki brzmi bezwzględnie: „Kupili zabawki. Można z nich zrobić bojowy sprzęt. Ale nikt nie chce tego zrobić”.
W tym zdaniu mieści się więcej niż anegdota o nieudanych zakupach. Mówi o systemie, w którym strach przed odpowiedzialnością finansową zyskuje priorytet nad zdolnością bojową, a gwarancja producenta bywa ważniejsza niż to, czy sprzęt przetrwa na froncie. Gdy dodać do tego niechęć do testowania prototypów w realnych warunkach, otrzymujemy spójny, choć niepokojący obraz: procedury chronione przed rzeczywistością, zamiast przez tę rzeczywistość weryfikowane.
Nie trzeba przy tym demonizować oficerów odpowiedzialnych za zakupy. Działają oni w systemie, który rozlicza raczej z poprawności formalnej niż z tego, czy sprzęt sprawdzi się tam, gdzie ma być używany. Gdy jedynym kryterium oceny jest uniknięcie błędu proceduralnego, naturalną reakcją staje się ostrożność maksymalna – nawet kosztem tego, że kupiony sprzęt nie spełnia swojej podstawowej funkcji. Właśnie tę logikę nazywa się dziś największą przeszkodą na drodze do nowoczesnej armii.
Sobotnie wydarzenia – alert RCB, gotowość wybranych sił obrony powietrznej, obecność wojskowego śmigłowca w polskiej przestrzeni – pokazują, że reakcja na konkretne zagrożenie działa. Ale reakcja doraźna to nie to samo co gotowość strukturalna. Doniesienia z MSPO wskazują, że tam, gdzie inne armie przeszły już do etapu wojny dronów i robotów, polskie myślenie zakupowe, procedury i gwarancje wciąż wyznaczają rytm sprzed pięciu–sześciu lat.
To nie znaczy, że sytuacja jest beznadziejna. Konstruktorzy z praktycznym doświadczeniem frontowym istnieją, a ich systemy sprawdzają się w Ukrainie – co jest wbrew pozorom argumentem optymistycznym, bo oznacza, że nie brakuje ani ludzi, ani pomysłów. Pytanie, które stawiają dziennikarze „Frontów Wojny”, sprowadza się jednak do tego, czy twarde doświadczenie bojowe przebije się przez polski system szybciej, niż nadejdzie moment, w którym zabraknie na to czasu. Przeczytane razem z sobotnim, realnie działającym odzewem obrony powietrznej, te dwa wątki układają się w jedną, dość niewygodną całość.
Nie bez znaczenia jest też to, w jakim rytmie świat robi postęp w tej dziedzinie. To, co w 2020 roku wyglądało jak nowinka eksperymentalna, kilka lat później stało się podstawowym narzędziem na froncie. Wojna w Ukrainie nie tylko przyspieszyła ten rozwój, ale pokazała, że liczy się przede wszystkim pętla informacji zwrotnej – projekt, test, błąd i poprawka – a nie pojedynczy, dopracowany wyrób. Armie, które cały proces mają we krwi, z każdym miesiącem oddalają się od tych, które go dopiero wdrażają. To właśnie tempo uczenia się, a nie sam sprzęt, jest w tym wyścigu czynnikiem decydującym.
Bo ostatecznie sobota była dniem, w którym Polska z jednej strony wykazała się sprawczością w konkretnej, doraźnej sytuacji, a z drugiej – otrzymała publiczne przypomnienie o tym, ile jest do zrobienia w dziedzinie, która zadecyduje o przebiegu przyszłych konfliktów. Zdawać by się mogło, że wojna bezzałogowców wymaga myślenia innym tempem i inną skalą. Na razie wszystko wskazuje, że tempo i skala w Polsce pozostają wyzwaniem, z którym system wojskowy wciąż się mierzy.
Artykuł został przygotowany na podstawie publicznych doniesień medialnych z 12 września 2026 r.