Zdrowie / Sport
Piotr Zawadzki
Redaktor sekcji zdrowia i sportu. Pisze o medycynie, profilaktyce i wydarzeniach sportowych. Amator maratonów, a w domu ma dwa psy, które towarzyszą mu w porannych treningach.
O tym, że wraz z wiekiem sprawność fizyczna maleje, wie niemal każdy. Zaskoczeniem może być moment, w którym ten proces się zaczyna. Szwedzcy naukowcy z Karolinska Institutet przez blisko pięć dekad obserwowali, jak zmieniają się możliwości fizyczne tych samych osób. Ustalili, że kondycja, wytrzymałość mięśni i ogólna sprawność zaczynają się pogarszać około 35. roku życia, również wśród osób, które pozostają aktywne. Ich wnioski pomagają zrozumieć, jak postępuje ten proces i dlaczego aktywność pozostaje ważna przez całe życie.
Badanie było częścią projektu Swedish Physical Activity and Fitness (SPAF). Wzięło w nim udział 427 losowo wybranych kobiet i mężczyzn urodzonych w 1958 roku. Uczestnicy przechodzili testy sprawności od 16. do 63. roku życia, czyli przez 47 lat. To odróżnia projekt od większości wcześniejszych badań nad starzeniem się, w których porównywano ze sobą osoby w różnym wieku w jednym momencie. Tutaj naukowcy wielokrotnie badali tych samych ludzi. Ma to znaczenie, bo możliwości fizyczne są bardzo różne u różnych osób. Śledzenie tej samej grupy przez dziesięciolecia pokazuje rzeczywisty przebieg zmian, a nie tylko różnice między pokoleniami.
Podczas testów sprawdzano wydolność tlenową, wytrzymałość mięśniową i moc mięśni. Wydolność tlenowa opisuje, jak efektywnie organizm wykorzystuje tlen podczas wysiłku. Wytrzymałość mięśniowa mówi o tym, jak długo mięśnie mogą pracować, a moc mięśniowa określa, jak szybko potrafią wytworzyć siłę. Umiejętność szybkiego wytwarzania siły ma znaczenie choćby przy skakaniu, wchodzeniu po schodach czy zachowaniu sprawności ruchowej.
Wyniki układają się w spójny wzorzec. Wydolność tlenowa i wytrzymałość mięśniowa osiągają najwyższy poziom między 26. a 36. rokiem życia, a następnie zaczynają się obniżać. Niektóre zdolności osiągały szczyt jeszcze wcześniej, zwłaszcza moc mięśniowa. Początkowo spadek jest niewielki, ale z czasem przyspiesza. Do 63. roku życia średnie wyniki uczestników były o około 30-48 procent niższe niż na szczycie możliwości. Co istotne, wzorzec dotyczył zarówno mężczyzn, jak i kobiet, choć poziom sprawności poszczególnych osób się różnił. Tempo zmian związanych z wiekiem było w obu grupach podobne.
Ćwiczenia nie są w stanie całkowicie zatrzymać zmian, które niesie ze sobą starzenie się organizmu. Badacze podkreślają jednak, że zwiększenie aktywności w dorosłym życiu wciąż przynosi wymierne efekty, przede wszystkim poprawę kondycji i siły mięśniowej. Warto więc ruszać się niezależnie od wieku, bo regularny wysiłek może spowolnić spadek sprawności. Wyniki badania opublikowano w 2025 roku w czasopiśmie Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle.